روز هفتم

7/ فروردين /88

1- بر اساس حكمت 118 سبب اندوه انسان می‌گردد:

الف) از دست دادن عقل

ب) از دست دادن فكر

ج) از دست دادن فرصت‌ها

2- غیرت مرد نشانه .............. اوست. (حكمت 124)

الف) ایمان

ب) دانایی

ج) خرد

3- مفهوم كلمه اسلام : (حكمت 125)

الف) اسلام همان تسلیم در برابر خداوند است.

ب) درست انجام دادن مسئولیت‌ها

ج) عمل كردن به احكام

4- منّت نهادن، پاداش ............. را از بین می‌برد. (نامه 53)

الف) خیر خواهی

ب) نیكوكاری

ج) محبّت

5- وسیله‌ای برای نزدیكی انسان به خداوند: (خطبه 199)

الف) روزه

ب) حج

ج) نماز

روز هشتم

8/ فروردين /88

1- عبارت «چه بسا دانشمندی كه جهلش او را از پای در می‌آورد و دانش او همراهش باشد امّا سودی به حال او نداشته باشد.» بیانگر چه مفهومی است؟(حكمت 107)

الف) علل سقوط عالمان بی عمل

ب) علل سقوط عالمان بی تفاوت

ج) علل سقوط عالمان ریاكار

2- بهترین تجارت؛ (حكمت 113)

الف) عمل صالح

ب) كسب مال

ج) بی نیازی

3- سرمایه‌ای از ........... سودمندتر نیست. (حكمت 113)

الف) اخلاق

ب) عقل

ج) فكر

4- هنگام خشم، بر نفس خویش، .......... (نامه 56)

الف) حاكم باشید

ب) پرتوان باشید.

ج) ضعیف نباشید.

5- ارزش و ره آورد زكات : (خطبه 199)

الف) كفاره گناهان است.

ب) نگهدارنده انسان از آتش دوزخ است.

ج) الف و ب

روز نهم

9/ فروردين /88

1- بدترین توشه برای قیامت: (حكمت 221)

الف) ستم بر بندگان

ب) عدم احترام نمودن بندگان

ج) عدم تواضع نسبت به بندگان

2- چه عاملی برای فراوان شدن نعمت‌ها كافی می‌باشد؟ (حكمت 229)

الف) برخورد خوب

ب) برخورد متواضعانه

ج) خوش خلقی

3- هر كس از سخن چین پیروی كند ......... (حكمت 239)

الف) زندگی را نابود می‌كند.

ب) دوستی را به نابودی می‌كشاند.

ج) شرافت انسان را به نابودی می‌كشاند.

4- حضرت علی دنیای حرام را به چه چیزی تشبیه می‌كنند؟ (نامه 68)

الف) به عقربی كه نیش كشنده دارد.

ب) به ماری كه پوستی نرم وزهری كشنده دارد.

ج) به زنبور نیش دار

5- در میان حقوق الهی، بزرگترین حق: (خطبه 216)

الف) حق رهبر بر مردم

ب) حق مردم بر رهبر

ج) حق رهبر بر مردم و حق مردم بر رهبر

روز دهم

10/ فروردين /88

1- با فروتنی .......... (حكمت 224)

الف) نعمت انسان زیاد می‌شود.

ب) نعمت انسان كامل می‌شود.

ج) نعمت انسان باقی می‌ماند.

2- با بخشش ............ (حكمت 224)

الف) قدر و منزلت انسان بالا می‌رود.

ب) قدر و منزلت كمی پیدا می‌نماید.

ج) مورد احترام دیگران قرار می‌گیرد.

3- با سكوت بسیار ....... انسان بیشتر می‌شود. (حكمت 224)

الف) تواضع

ب) وقار

ج) علم

4- عامل سستی انسان در انجام وظایف است:(نامه 61)

الف) پافشاری در كارهایی كه از مسئولیت او خارج است.

ب) پا فشاری در كارهایی كه از مسئولیت او خارج نیست.

ج) پا فشاری در كارهایی كه در توان اونیست.

5- عامل كنترل و مایه استواری انسان: (خطبه 195)

الف) خودباوری

ب) تقوی

ج) عزّت‌نفس

روز یازدهم

11/ فروردين /88

1- در میان شما و پندپذیری پرده‌ای از ........ وجود دارد. (حكمت 282)

الف) غرور و خودخواهی

ب) حسد و كینه

ج) دروغ و غیبت

2- عبارت «خدایا به تو پناه می‌برم كه ظاهر من در برابر دیده‌ها نیكو باشد و بخواهم با اعمال و رفتاری كه تو از آن آگاهی ، توجه مردم را  به خود جلب نمایم ...» بیانگر چه مفهومی است؟(حكمت 276)

الف) پرهیز از خودبینی

ب) پرهیز از دو رویی

ج) پرهیز از خود برتر بینی

3- كانون تمام عیب‌ها و مهاری است كه انسان را به سوی هر بدی می‌كشاند:
(حكمت 378)

الف) حسد ورزیدن

ب) كینه ورزیدن

ج) بخل ورزیدن

4- با توجه به نامه 53 نهج‌البلاغه انسان با چه كسی نباید مشورت كند؟

الف) انسان حسود

ب) انسان بخیل

ج) انسان كینه‌توز

5- كامل كنید: (خطبه 225)

«خدایا آبرویم را با ..... نگهدار و با ....... شخصیت مرا لكّه دار مفرما»

الف) تنگدستی- بی نیازی

ب) بی نیازی- تنگدستی

ج) فقر- تنگدستی

روز دوازدهم

12/ فروردين /88

1- تندخویی بی مورد نوعی ...... است. (حكمت 255)

الف) بی فكری

ب) نادانی

ج) دیوانگی

2- از آفات دوستی می‌باشد:(حكمت 268)

الف) عدم همراهی با دوست.

ب) عدم همفكری با دوست.

ج) حسادت بردن بر دوست.

3- علم خود را نادانی ویقین خودرا شك وتردید مپندارید، پس هرگاه دانستید ........ كنید و چون به یقین رسیدید ......... كنید.(حكمت 274)

الف) عمل- اقدام

ب) اقدام- عمل

ج) شك- تردید

4- از فرصت‌های شیطان برای هجوم آوردن به انسان است؟ (نامه 53)

الف) خودپسندی

ب) ستایش را دوست داشتن

ج) الف و ب

5- در كدام گزینه خداوند عطش علمی برای دانشمندان و باران بهاری برای قلب فقیهان و راه گسترده و وسیع برای صالحان قرار داده است؟ (خطبه 198)

الف) دعا

ب) قرآن

ج) راز و نیاز

روز سیزدهم

13/ فروردين /88

1- هیچ سنگری نیكوتر از ............. نیست. ( حكمت 371)

الف) پارسایی

ب) توبه

ج) قناعت

2- هیچ عزتی گرامی‌تر از ............ نیست. (حكمت371)

الف) توبه

ب) تقوی

ج) رضایت دادن به روزی

3- چه بسا كسانی كه با ستایش دیگران ........... (حكمت 462)

الف) فریب خورده‌اند

ب) شاد شده‌اند

ج) ناراحت شده‌اند

4- اگر مردم بر حكومت چیره شوند یا زمامدار به رعیّت ستم كند نتیجه آن ........(خطبه 216)

الف) از بین رفتن وحدت كلمه است.

ب) آشكار شدن نشانه‌های ستم

ج) الف و ب

5- مردم دشمن آنند که ... (حکمت ٤٣٨)

الف) نمی‌دانند

ب) بی‌تفاوتند

ج) می‌دانند

روز چهاردهم

14/ فروردين /88

1- سخت‌ترین گناهان، گناهی است كه ........... (حكمت 477)

الف) گناهكار آن را بی‌ارزش بداند.

ب)‌گناهكار آن را سبك بشمارد.

ج) گناهكار آن را گناه نداند.

2- در رأس همه ارزش‌های اخلاقی است: (حكمت 410)

الف) تقوی

ب) خوش اخلاقی

ج) زهد

3- نشانه ایمان آن است كه : (حكمت 458)

الف) سخني را راست بگویی

ب) سخني را با بردباری بگویی

ج) سخني را با عجله نگویی

4- كدام عامل نور حق را خاموش می‌گرداند؟(نامه 53)

الف) كاری را كوچك شماردن

ب) كاری را بزرگ شماردن

ج) كاری را سبك شماردن

5- با توجه به عبارت «آنها گمراه و گمراه كننده‌اند، خطاكار و به خطاكاری تشویق كننده‌اند، برای شكستن شما از هر پناهگاهی استفاده می‌كنند و در هر كمین گاهی به شكار شما می‌نشینند و ...»
مراد حضرت امیرالمؤمنین علی  چه كسانی بوده است؟(خطبه 194)

الف) ریا كاران

ب) منافقان

ج) فاسقان

روز دوم

2/ فروردين /88

1- مقصود از عبارت «زبان تربیت نشده، درنده‌ای است كه اگر رهایش كنی می‌گزد»؟(حكمت 60)

الف) ضرورت سخن گفتن

ب) ضرورت سخن نگفتن

ج) ضرورت كنترل زبان

2- ره آورد عفت:(حكمت 68)

الف) عفت ورزیدن، زینت فقر است.

ب) عفت ورزیدن، زینت بی نیازی است.

ج) هر دو

3- نشانه كمال عقل: (حكمت 71)

الف) اندك شدن فكر

ب) اندك شدن سخن

ج) اندك شدن خطا

4- هرگاه انسان به دنیا انس گرفت و آسوده شد، ناگاه به .......... دچار می‌گردد.(نامه 68)

الف) ترس

ب) وحشت

ج) اضطراب

5- همه افراد جامعه در چه چیزی با هم شریك هستند؟ (خطبه 201)

الف) خشنودی و خشم

ب) خشنودی و مهربانی

ج) مهربانی و خشم

روز سوم

3/ فروردين /88

1- ارزش هر مرد به اندازه .......... اوست.(حكمت 47)

الف) فكر

ب) همّت

ج) توان

2- منظور از عبارت «اگر به آنچه كه می‌خواستی نرسیدی، از آنچه كه هستی نگران مباش» چیست؟ (حكمت 69)

الف) حفظ روح واقع بینی

ب) حفظ روح امیدواری

ج) حفظ روح آینده نگری

3- «هر چیز كه شمردنی است پایان می‌پذیرد و هر چه را كه انتظار می‌كشیدی، خواهد رسید.»
بیانگر چه مفهومی است؟ (حكمت 75)

الف) توجه به فنا پذیری دنیا

ب) توجه به لذّت‌های دنیوی

ج) توجه به خواهش‌های انسانی

4- علت نابودی مردم : (نامه 79)

الف) نپرداختن حق دیگران

ب) روی آوردن به رشوه دادن

ج)الف و ب

5- عبارت «همانا گناهان چون مركب‌های بد رفتارند كه سواران خود (گناهكاران) را افسار گسیخته در آتش دورخ می‌اندازند.» در كدام خطبه آمده است؟

الف) خطبه 15

ب) خطبه 16

ج) خطبه 17

روز چهارم

4/ فروردين /88

1- حكمت گمشدة ......... است. (حكمت 80)

الف) عالم

ب) زاهد

ج) مؤمن

2- بی ارزش‌ترین دانش، دانشی است كه ....(حكمت 92)

الف) زبانی باشد.

ب) دنیایی باشد.

ج) نه دنیایی باشد نه آخرتی

3- عبارت«ما همه  از آن خداییم»، اقراری است به ........... ، و اینكه می‌گوییم «بازگشت‌ها به سوی اوست» اعترافی است به ..............(حكمت 99)

الف) نابودی خویش- بندگی

ب) عبادت- بندگی

ج) بندگی- نابودی خویش

4- مراد از دو ستون دین چیست؟(نامه 23)

الف) عدم شرك ورزی به خداوند و حفظ سنّت‌ها

ب) عدم شرك ورزی به خداوند و حفظ نسبت پیامبر

ج) عدم شرك ورزی به خداوند و حفظ عقاید

5- در خطبه 193، مولای متقیان علی چه كسانی را مورد وصف قرار می‌دهند؟

الف) دانایان

ب) جوانمردان

ج) متّقین وپرهیزگاران

روز پنجم

5/ فروردين /88

1- با توجه به عبارت«در شگفتم از كسی كه در دنیا چون تهیدستان زندگی می‌كند امّا در آخرت چون سرمایه داران محاكمه می‌شود.» مقصود حضرت علی چه كسی است؟(حكمت 126)

الف) انسان فقیر

ب) انسان بخیل

ج) انسان حسود

2- عبارت«از كسانی مباش كه سخن بسیار می‌گویند، امّا كردار خوب آنها اندك است، دیگران را هدایت امّا خود را گمراه می‌كنند.» كدام حكمت نهج‌البلاغه است؟

الف) حكمت 149

ب) حكمت 138

ج) حكمت 150

3- شریك عقل دیگران خواهد بود؟(حكمت 161)

الف) مشورت نمودن

ب) فكر نمودن

ج) تدبیر نمودن

4- سبب سقوط جامعه می‌گردد:(نامه 78)

الف) از روی هوای نفس سخن گفتن

ب) درایت نداشتن

ج) تدبیر نداشتن

5- انسان‌های منحرف چه كسی را معیار كار خود قرار می‌دهند؟(خطبه 7)

الف) انسان ریا كار

ب) انسان ظالم

ج) شیطان

روز ششم

6/ فروردين /88

1- آسان‌تر از درخواست توبه می‌باشد:(حكمت 170)

الف) دور شدن از گناه

ب) ترك گناه

ج) نزدیك شدن به گناه

2- سبب سست شدن تدبیر انسان می‌شود:(حكمت 179)

الف) طمع ورزی

ب) كینه ورزی

ج) لجاجت

3- برای نشاط دل، انسان به چه عاملی نیازمند است؟(حكمت 197)

الف) سخنان حكیمانه

ب) سخنان عالمانه

ج) سخنان پند آموز

4- در كدام گزینه ‌بهایی برای عدالت یافت نمی‌شود؟ (نامه 59)

الف) ستمكاری

ب) درست كاری

ج) ریا كاری

5- نام ديگر خطبه همام چيست؟

الف) متّقين

ب) جمال

ج) نهروان

عید نوروز فرصتی است تا قطراتی از دریای معارف مولایمان علی بنوشیم، بدان امید که این تلاش بهانه‌ای برای جبران كم توجهی‌ها و لغزش‌های ناخواسته از كلام آن بزرگوار باشد و زنگار غفلت از آئینه دلهامان بزداید.

این مسابقه برگرفته از متن نهج البلاغه است، برای پاسخ به سئوالات به شماره خطبه، نامه يا حكمت اشاره شده در سؤال مراجعه نمایيد.

شیوه شركت در مسابقه:

1- هر روز از تعطیلات، یك مسابقه مستقل برای خود دارد كه شامل 5 سئوال3 گزینه‌ای می‌باشد.

2- پاسخ صحیح مسابقه هر روز را تا ساعت 24 همان روز به شماره همراه  پیامك بفرستيد.

3- روش ارسال پاسخ به شرح زیر است:

در صورت انتخاب گزینه الف عدد 1، گزینه ب عدد 2 و گزینه ج عدد 3 را وارد كنید ضمناً نیازی به ارسال شماره‌ی سؤال نمی‌باشد.

به عنوان مثال چنانچه پاسخ سؤال 1 گزینه ج باشد كافی است عدد 3 را وارد كنید.

كدهای انتخابی را به صورت یك عدد 5 رقمی افقی و بدون فاصله پیامك نمایید.

نمونه پاسخ ارسالی:            13212                مثلاً پاسخ صحیح سئوال 5 گزینه ب می‌باشد.

4- یك پیامك (یكی از حكمت‌های نهج البلاغه) در جهت اطمینان شما از دریافت كد جواب برایتان ارسال خواهد شد.

5- سؤال‌ها منطبق با نهج البلاغه ترجمه استاد محمّد دشتی می‌باشد.

۱/۱/۱۳۸۸

1- مراد مولای متقیان حضرت علی از عبارت زیر چیست؟ (حكمت 38)

«از دوستی با بدكار بپرهیز زیرا كه با اندك بهایی تو را می‌فروشد.»

الف) تذكر دادن

ب) هشدار دادن

ج) خبر دادن

2- راز جذب دل مردم چیست؟(حكمت50)

الف) خوشرویی

ب) حق گویی

ج) مدارا نمودن

3- سخاوت آن است كه ... (حكمت 53)

الف) انسان خود آغازگر آن باشد.

ب) توأم با درخواست باشد.

ج) از روی شرم یا بیم، درخواست شود.

4- چه زمانی كار بزرگ، اندك و كار اندك، بزرگ جلوه می‌كند؟(نامه 53)

الف) زمانی كه زماندار از مردم دور باشد.

ب) زمانی كه مردم ضعیف شوند.

ج) زمانی كه مردم از زماندار دور شوند.

5- معنای عبارت«انّما الدّنیا دار مجاز» : (خطبه 203)

الف) دنیا خانه مجاز است.

ب) دنیا خانه تهی است.

ج) دنیا سرای گذر است.

قصّه، بار تربیتی فوق‌العاده‌ای دارد و تأثیر آن بر فكر و ذهن انسان بسیار زیاد است.

عالی‌ترین نصیحت‌ها و محكمه‌پسندترین اندرزها، در قالب تمثیل و تشبیه و داستان است كه به جان مخاطب می‌نشیند.

دقّت كنید وقتی خدا می‌خواهد كتاب آسمانی قرآن را به‌گونه‌ای برای بشر بفرستد كه برای همه عصرها و نسل‌ها قابل

 استفاده باشد و او را در تاریكی‌های دنیا راهنمایی و هدایت كند، كتابی می‌فرستد كه پر است از قصّه‌های آموزنده

وتأثیرگذار. گاهي تصوّر  ما این است كه یك كتاب تربیتی و انسان‌ساز كه از جانب خدا برای بشر فرستاده شده

(با توجّه به اهمّیتش) ظاهری خشك و جدّی داشته باشد، اما خداوند كه ربّ‌‌العالمین است و اراده كرده كه ما را تربیت كند،

در جای جای قرآن قصّه می‌گوید: قصّه‌ی آدم و حوّا و هابیل ، ابراهیم، هود، نوح، اصحاب كهف، موسی و عیسی، یعقوب،

سلیمان، یوسف و... «علي نبيّنا و آله و عليهم‌السّلام»

امتیازات قصّه‌گویی و قصّه‌خوانی در تربیت

1- از آنجا كه قصّه بار هیجانی و عاطفی دارد، پایداری‌اش در حافظه‌ی بلندمدت انسان بیشتر و تأثیر و تثبیتش در ضمير

ناخودآگاه عمیق‌تر است.

2- قصّه‌ها معمولاً دارای شخصیّت اصلی و قهرمان هستند كه خواننده یا شنونده با او همدلی می‌كند،

به‌طوری كه با او شاد و غمگین می‌شود.

3- قصّه بیانی ساده، قابل فهم و عمومی دارد كه معمولاً همه را مخاطب قرار می‌دهد.

4- قصّه‌گویی، گوش شنوای انسان را بازتر می‌كند.

5- طبع انسان به‌گونه‌ای است كه در برابر تذكّر مستقیم واكنش نشان می‌دهد و در اثر تكرار، انكار و لجبازی می‌كند.

قصّه تذكّری غیرمستقیم است كه حسّاسیّت برانگیز نیست و به مخاطب امكان می‌دهد خودش نتیجه‌گیری كند

 و پیام پنهان آن را دریابد.

در زیر به بررسی برخی از نكات تربیتی كه در داستان حضرت یوسف ^{(علیه‌السّلام)} نهفته است مي‌پردازيم:

1- علاقه‌ی حضرت یعقوب به حضرت یوسف و حسادت برادران به یوسف.

² چرا بچّه‌ها حسادت می‌كنند؟

در بسیاری موارد ریشه‌ی حسادت یا عامل تشدیدكننده‌ی آن، خطاهای رفتاری اطرافیان، بزرگ‌ترها و به‌ویژه والدین است.

نكته‌ی اوّل: برخی از ویژگی‌ها و صفات ذاتی است و برخی اكتسابی. صفاتی همچون رنگ چشم، زیبایی چهره و...

ذاتی و صفاتی مانند اعتماد به نفس، ادب، صبر و بردباری و... اكتسابی هستند.

مراقب باشیم صفات ذاتی و غیراكتسابی را در هیچ‌كس تشویق نكنیم، همان‌طور كه فقدان آن در كسی

مایه‌ی سرزنش نیست. مادر در حضور فرزند بزرگ‌تر خود به سراغ كودك خردسال می‌رود و می‌گوید:

فدای آن چشم‌های خوشگلت، چه موهای نازی...

نكته‌ی دوم: ضمن توجّه به نكته‌ی اوّل باید مراقب بود هیچ‌گونه تبعیضی هم صورت نگیرد. تبعیض آن است

كه شخصی بدون آن كه عملكرد و رفتار بهتری داشته باشد، مورد حمایت و محبّت قرار گیرد.

تبعیض یكی از علل جدّی پیدایش حسد در محیط‌های جمعی است. اگر می‌خواهیم كسی را در جمع تشویق كنیم

باید علّت آن را هم بیان كنیم. چرا كه بی‌خبری از آن رفتار مثبت می‌تواند آتش حسادت را در دیگران شعله‌ور سازد.

نكته‌ی سوم: این‌كه فرزندانمان را به پاس ادب، احترام، حسن خلق و ... در حضور دیگران تحسین كنیم و مورد محبّت قرار

دهیم بسیار درست است، چراكه خوبی باید تشویق شود و بدی تقبیح تا فرزندان ببینند كه برای ما خوب بودن

و بد بودن یكسان نیست.

والدین و مربیان باید بدانند كه همان صفات اكتسابی مثبت هم در حضور دیگران، حساب شده و معتدل مورد توجّه و تحسین قرار گیرد.

2- برادران یوسف او را به درون چاه می‌اندازند اما به پدر می‌گویند كه یوسف را گرگ خورده است.

از آن‌جا كه در داستان یوسف به دروغ‌های متعدّد برادران یوسف برمی‌خوریم، جا دارد در این‌جا به انگیزه‌های دروغ و راه‌های

 درمان آن اشاره شود. این‌كه چرا دروغ می‌گوییم و اگر زبانمان به این رفتار عادت كرده، چه كنيم؟

بهتر است علّت دروغ گفتن بچّه‌ها را از دروغگويي بزرگ‌ترها جدا كنیم.

² چرا بچّه‌ها دروغ می‌‌گویند؟

الف – دروغ گفتن بزرگ‌ترها.

ب – ترس از تنبیه و مجازات.

ج – واگذاری تكلیف پیش از حدّ توان به بچّه‌ها.

د – تحقیر و تمسخر.

² علّت دروغ گفتن بزرگ‌ترها:

عمدتاً در این خلاصه می‌شود كه می‌خواهند به‌واسطه‌ي دروغ:

1- یا جلب منفعت و سودی كنند

2- یا دفع خطر و ضرر.

امام حسین^{(علیه‌السّلام)} می‌فرماید:

مَن حاوَلَ اَمْراً بِمَعْصیتِه الله، كانَ اَفْوَتَ لِما یَرْجُوا وَ اَسْرَعَ لِما یَخاف.

هر كس هدف و خواسته‌ای را با معصیت و نافرمانی خدا بجوید، بیشتر آن‌چه را به آن امید دارد از دست می‌دهد

 و سریع‌تر در آن‌چه از آن می‌ترسد واقع می‌شود.

امام محمدباقر می‌‌فرمایند:

همانا خداوند عزوجلّ از میان بندگان مؤمنش کسانی را که زیاد دعا می‌کنند دوست دارد. بنابراین از سحر تا طلوع آفتاب دعا کنید زیرا در این هنگام درهای آسمان گشوده، بادهای رحمت وزیدن گرفته، رزق‌ها تقسیم شده و حوائج بزرگ برآورده می‌گردد.

ثواب الاعمال و عقاب الاعمال

شیخ صدوق ص ٣٤٥

امام رضا می‌فرمایند:

هر کس قادر نیست کاری کند که کفارة گناهاش باشد، پس بر محمد و آل محمد بسیار صلوات بفرستد.

                                                                                                                                بحارالانوار

ذکر و یاد خداوند، باعث می‌شود که خدا هم ما را یاد کند؛ هیچ‌چیز مانند یاد خدا و خوبان خدا دل را آرام نمی‌کند. ذکر خدا و خوبان خدا، وادی امن و دار قرار است.

خداوند می‌فرماید: «وَ مَا اللهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعْمَلوُنَ»؛ خداوند از آن‌چه انجام می‌دهید، غافل نیست. یعنی تو هم از خدا غافل مباش، خدا را بسیار یاد کن و ذاکر باش.

یک کتاب

               یک صندلی

                                 یک استکان چای

                                                          یک فنجان سکوت

موضوع : زوال دوران کودکی

روز سه شنبه ۱۰/۱۰/۸۷

زماني كه متيوليپمن در دانشگاه كلمبيا تدريس مي‌كرد، متوجّه شد كه دانشجويانش فاقد قدرت استدلال و تميز و داوري هستند،

همچنين متوجّه شد كه براي افزايش قدرت تفكّر اين دانشجويان بسيار دير شده است،

چاين كار مي‌بايستي از دوران كودكي شروع مي‌شد.

معني تفكّر

ـ فرآيند تفكّر

ـ سطوح تفكّر

ـ ابزار تفكّر

 ـ الگوي تفكّر

 ـ تمرين تفكّر

ـ پرورش تفكّر

 ـ دشمن تفكّر

ـ عادات منفي‌تفكّر

 حلقه گفت‌وگو

فرآيندي است كه از روش مناظره پيروي مي‌كند،

نيازمند رفتارهايي مبتني بر اصول اخلاقي است:

 احترام به افراد و احترام به فرآيند تفكّر، بايد (با منطق) نظم يابد،

شركت‌كنندگان در استدلال كردن وارد مي‌شوند تا بحث پيگيري شود،

شركت‌كنندگان ياد مي‌گيرند كه خوب فكر كنند، خودشان فكر كنند و به صورت اكتشافي فكر كنند،

به‌رشد تفكّر سطح بالاتر كمك مي‌كند،

يعني به هم آميختگي تفكّر خلاق و تفكّر نقادانه.

(تفكر خلاّق انتقادي است و تفكّر انتقادي خلاّق است)

مهارت در گفت‌وگو به يادگيري موارد زير مي‌انجامد:

1- يادگيري صورت‌بندي پرسش‌ها

2- اجتناب از تعميم‌هاي سرسري و بي‌دقت

3- خواستن دليل و شاهد از ديگران براي ادعاهايي كه دارند.

4- پردازش و بسط فرضيه‌هاي تبيين‌كنندة امور و حوادث.

5- به رسميّت شناختن تفاوت‌ها

6- بهره‌بردن از ديدگاه‌هاي ديگران

7- پذيرش انتقادهاي موجه (برخورد منصفانه و بي‌غرضانه)

8- استقبال از شنيدن جنبه‌هاي ديگر موضوع مورد بررسي

9- ارائه نمونه‌ها و مثال‌هاي مناسبي از ايده‌هاي كلي

10- تلاش و تمايل براي روشن‌سازي مفاهيم مبهم

11- تشخيص تمايزها و ربط‌ها

12- ارايه استدلال و پشتيباني از عقايد با استفاده از دليل

13- فراهم آوردن مثال‌ها و نقيض مثال‌ها

14- يافتن راه‌هاي روشن‌سازي

15- نتيجه‌گيري‌هاي مناسب

16- ارايه قضاوت متناسب موضوع

فهرست:

فصل اول

ويژگي‌هاي فضاي رواني حاكم بر خانواده

ـ سرمايه‌گذاري گسترده رواني

ـ برداشتن ماسك

ـ تنش‌زدايي

ـ سلطه‌گري و سلطه‌پذيري

ـ دوگانگي عاطفي و شناختي

فصل دوم

الگوهاي تعاملي خانواده

þ      الگوي پذيرا و پويا

þ      الگوي وابسته

þ      الگوي سلطه‌گر

þ      الگوي مقابله‌اي

þ      الگوي كناره‌گير

þ      الگوي نامنسجم

þ      الگوي زيستي

فصل سوم

þ      كاركردهاي خانواده

þ      كاركردهاي وضعي يا برآيندي

þ      كاركردهاي وظيفه‌اي يا مستمر

þ      كاركردهاي مأموريتي

Úمهمترين كاركردهاي خانواده

þ      كاركرد زيستي

þ      كاركرد رواني

þ      كاركرد فرهنگي تربيتي

þ      كاركرد اجتماعي

þ      كاركرد اقتصادي

فضاي زندگي

 Life space

شرايطي است كه چگونگي رفتار را تعيين مي‌كند.

ما انسان‌ها در شرايط مختلف، از خود رفتار‌هاي متفاوتي بروز مي‌دهيم.

رفتار

تابعي از خصوصيّات شخصي فرد و خصوصيّات محيط است.

خانواده

خانواده یک سازمان اجتماعی است.

روابط میان اعضای آن مهمترین عنصر شکل‌دهنده به این سازمان است.

نوع روابطی که میان اعضای خانواده حاکم است، جو خانواده را شکل می‌دهد.

شکل روابط رفتارها را می‌سازند.

رفتارها متقابلا روابط را شکل می‌دهند.

فضاي رواني حاكم بر خانواده

² مهمترين عوامل بوجودآورنده:

Ø       سرمایه‌گذاری گسترده روانی

Ø       برداشتن ماسک یا نقاب

Ø       تنش‌زدایی

Ø       دوگانگی عاطفی

1- سرمايه‌گذاري گسترده رواني

هر انساني براي انجام هر كاري مقداري سرمايه گذاري رواني مي‌كند.

عناصر رواني:

انرژي رواني: درست كردن چاي با غذا انرژي‌هاي متفاوت لازم دارند.

فعّاليّت‌هاي شناختي: تفكر، تخيل و ... حل كردن جدول در مقايسه با نوشتن مقاله.

دارايي‌هاي روانشناختي: كرامت انساني، ايمان، آزادگي، يقين، عشق، استقلال، سخاوت، وجدان،

سطح درگيري روانشناختي: انجام كاري سطحي براي يك غريبه در مقايسه كاري براي دل خود.

2- برداشتن نقاب (ماسك)

يونگ: انسان به شكل مادرزادي به سيستمي مجهز است كه موجب مي‌شود در شرايط گوناگون، چهره واقعي شخصيت خويش را پنهان كرده و با شرايط موجود رفتار كند.

او اين سيستم را ”ماسك“ ناميد.

انسان در شرايط مختلف اجتماعي، بخش‌هاي مختلفي از شخصيت خويش را پنهان مي‌دارد و به‌گونه‌اي رفتار مي‌كند كه بيشترين تطابق را با آن شرايط داشته باشد.

در اصل هر يك از ما، در موقعیّت‌هاي اجتماعي و در درون گروه‌ها نقشي را ايفا مي‌كنيم كه براي ما تناسب بيشتري دارد.

زن و شوهر با تشكيل زندگي مشترك، به تدريج ناگزير از كنار زدن ماسك از چهره خود هستند.

دلايل اين ماسك‌زدايي: 1- عامل ضروري          2- عامل اجتناب ناپذير 

3- تنش

حالتي بدني- رواني است كه انسان در آن احساس نا آرامي و ناراحتي مي‌كند.

نقطه مقابل آن آرامش، راحتي و سكون است.

تفاوت تنش با رنج و درد.

منشا تنش:   1- بيروني   2- دروني

انواع تنش : 1- فيزيكي  2- اجتماعي  3- فكري  4- معنوي 

تنش‌زدايي

از قديم الايام خانه و خانواده محلي آرام‌بخش و به دور از دغدغه‌هاي بيرون به شمار مي‌رفته و براي گريز از فشارهايي كه احساس مي‌كرده، به آن پناه مي‌برده است.

در واقع خانواده محلي براي تنش‌زدايي محسوب مي‌شود.

نقش هوشياري در احساس تنش

تنش‌هايي را كه انسان تحمل مي‌كند، ضرورتاً به آن‌ها هوشياري پيدا نمي‌كند.

تنش‌هايي كه هرگز به هوشياري نيامده و يا به دشواري مي‌تواند هوشيارانه مورد توجه قرار گيرند، ظرفيت رواني انسان را كاهش مي‌دهد، بدون اينكه انسان به‌خوبي بداند كه چرا تحمّل او در مقابل بعضي چيزها كم است.

بسياري از بهانه‌جويي‌هاي انسان، ناشي از همين ناهوشياري است.

افرادي هستند كه از چيزهايي رنج مي‌برند ولي نمي‌دانند آن چيزها چيست. به همين دليل مشكل خود را به عوامل و اشخاص موهوم نسبت مي‌دهند.

روش‌هاي تنش‌زدايي

1-       رفع نيازها

2-       استراحت

3-       ماسك‌زدايي

4-       برون‌ريزي‌هاي كلامي

5-       برون‌ريزي‌هاي عاطفي

6-       سلطه‌گري و سلطه‌پذيري

انسان‌ها در كنار هم، انواعي از روابط را با يكديگر برقرار مي‌كنند.

در فعّاليّت‌هاي سازماني برحسب ضرورت، فرد يا افرادي در موضع مديريت، سلطه‌گري پيشه كنند و عدّه‌اي نيز در موضع پيرو، سلطه‌پذير. و البته در چنين مواضعي، سلطه‌گري، نشانگر برتري و ارزشمندي، و سلطه‌پذيري، نشانگر بي ارزشي يا ضعف نيست. بلكه اين رابطه، يك ضرورت و الزام اجتماعي. اجتناب ناپذير است.

سلطه‌گري و سلطه‌پذيري

نوعي مقاومت پنهان در مقابل سلطه‌گري اجتناب‌ناپذير اجتماعي به چشم مي‌خورد. اين مقاومت، يك «تعارض» است.

مهمترين عامل عقب ماندگي ما ايراني‌ها، نوعي مقاومت دروني مردم ما در مقابل پذيرش سلطه مديران است.

براي حل اين تعارض، خوب است كه اين نكته را پيوسته در نظر داشته باشيم كه سلطه‌گري و سلطه‌پذيري، در روابط اجتماعي و سازماني امري اجتناب ناپذير است. لكن اين رابطه مي‌تواند به دو شكل تحقق يابد:

1- تعاملي و سازنده                       2- زورمدارانه و مخرب

سلطه‌گري و سلطه‌پذيري در خانواده

خانواده به‌عنوان يك اجتماع كوچك انساني ناگزير از سلطه‌گري و سلطه‌پذيري است.

درحقيقت خانواده براي استمرار وجودي خود ناگزير از اعمال سلطه است. و اين جو اجتناب ناپذير و حاكم بر خانواده است.

تفاوت مهم خانواده‌ها در اين زمينه ناشي از وجود يا عدم اين جو نيست بلكه تفاوت مهم در نحوه و چگونگي اعمال اين سلطه است.

سلطه‌گري و سلطه‌پذيري در خانواده

سلطه‌پذيري در خانواده، از زن و شوهر آغاز شده و با به دنيا آمدن فرزندان به سمت آنان نيز كشيده مي‌شود.

پيامدهاي مثبت و منفي اين رابطه بشرح زير است:

تعادل پايدار

تعادل ناپايدار

عدم تعادل

علل سلطه‌گري و سلطه‌پذيري زن و شوهر نسبت به یکدیگر

1-       احساس مسئولیت در حفظ کیان خانواده

þ     از رفت و آمد

þ     نظر اقتصادی

þ     زمینه بروز انحرافات

þ     توهم سلطه بر همسر

2-       آموزش غیررسمی

þ     ضرب‌المثل

þ     شوخی‌ها و افکار برجسته بین آنان

þ     نگرانی در مورد ایفای درست نقش

þ     داوری‌های منفی اطرافیان

3-       توانایی‌ها و مهارت‌های شخصی

þ     قدرت بدنی

þ     مهارت کلامی

þ     احساس عزّت نفس بیشتر

þ     خودآگاهی بیشتر

þ     منطق قویتر

علل سلطه‌گري و سلطه‌پذيري میان فرزندان و والدین

این فرآیند به شکل متقابل از همان سال اول زندگی ایجاد شده و گسترش می یابد.

علّت‌ها:

حساسیّت و مسئولیّت‌پذیری والدین

ظرفیت بالای یادگیری کودک

ابزارهای سلطه‌گري فرزندان

آنچه والدین را خسته و کلافه کرده و آنان را وادار به عقب‌نشینی می‌کند.

گریه‌کردن، نق زدن، اصرارکردن، پیله‌کردن و ...

آنچه که والدین نسبت به آن‌ها حساسیت داشته و استفاده از آن‌ها می‌تواند والدین را به واکنش وادار کند.

حساسیت والدین به درس خواندن، نسبت به رفتارهای صحیح اخلاقی، آبرو و حیثیت اجتماعی و ...

آنچه موجب هیجان والدین می‌شود. ترس عصبانیت و خوشحالی بسیار زیاد است.

تهدید به فرار، خودکشی، فحاشی و ناسزاگویی، حمله و پرخاشگری و ...

اشکال  سلطه‌گری در خانواده

سلطه متمرکز: تسلط یک فرد بر تمامی افراد خانواده.

سلطه سلسله مراتبی: سلطه با کمک و واسطه فرد دیگری انجام می‌شود.

سلطه توزیع شده: در این مدل سلطه‌گری حداقل بین دو نفر توزیع شده است.

دوگانگي عاطفي

وجود عواطف و شناخت‌های دوگانه، که ضد یکدیگرند.

وجود وهله‌هایی از دوگانگی در عواطف و شناخت زوجین.

مانند:

þ      دوست داشتن یا دوست نداشتن کسی یا چیزی.

þ      رضایت از زندگی و عدم رضایت از آن.

þ      تصمیمی که گاه آن را درست و گاه نادرست می‌دانیم.

þ      احساس درست بودن یا نادرست بودن عملی که انجام داده‌ایم.

دوگانگي عاطفي

با توجه به سرمایه‌گذاری گسترده روانی در تشکیل خانواده، و نیز مواجهه با مشکلات گوناگون از قبیل مشکلاتی که در اثر ماسک‌زدایی، تنش و یا آثار سلطه‌گری و سلطه‌پذیری درون خانواده، گاه هر یک از طرفین در مورد تصمیمی که برای ازدواج گرفته‌اند، دچار تعارض درونی می‌شوند. چنانچه این تعارضات درونی توسعه یافته و به بیرون سرایت کند اختلافات را دامن می‌زند.

این اختلافات دوگانگی را تشدید می‌کند و ممکن است در نهایت منجر به شکاف بین زن و شوهر شود.

دوگانگي عاطفي

وجود دوگانگی امری عمومی است،

آنچه مایه تمایز افراد از یکدیگر است،

میزان دوگانگی است.

توصیه‌های سودمند جهت پیشگیری از آسیب‌های وهله‌های نارضایتی و ناراحتی

صفحات 92 و 93

الگوهاي تعاملي خانواده

الگوي پذيرا و پويا

الگوي وابسته

الگوي سلطه‌گر

الگوي مقابله‌اي

الگوي كناره‌گير

الگوي نامنسجم

الگوي زيستي

كاركردهاي خانواده

كاركردهاي برآيندي

كاركردهاي وظيفه‌اي يا مستمر

كاركردهاي ماموريتي يا بحراني

مهمترين كاركردهاي خانواده

كاركرد زيستي

كاركرد رواني

كاركرد فرهنگي تربيتي

كاركرد اجتماعي

كاركرد اقتصادي

جهت اطّلاعات بيشتر به كتاب روانشناسي روابط درون خانواده مراجعه فرماييد.